29-03-13

Bestaan er nog politieke spelregels binnen de Nederlandse politiek ?

Nederland.politieke.spelregels.jpg'Als het erop aankomt, gaat in de politiek het partijbelang voor op het landsbelang. Het is hoog tijd voor een hervorming van het kiesstelsel', betoogde Philippe Wildemast in de Volkskrant van 29.4.2012.

‘Founding father’ van de politicologie in Leiden, professor Arend Lijphart, schreef in zijn boek 'Verzuiling, pacificatie en kentering in de Nederlandse politiek' (1968), over de zogenoemde pacificatie-politiek en over de politieke spelregels binnen de Nederlandse politiek...

====

De politieke spelregels

De pacificatie-politiek stelde hoge eisen aan de politieke leiders. Om met succes gezamenlijk het politieke beleid te vormen en om onenigheden tussen de zuilen uit de weg te ruimen in een land waar weinig consensus aanwezig was, moesten de middelpuntvliedende krachten van de verzuildheid de leiders steeds duidelijk voor ogen staan. Bovendien moesten de leiders de gave hebben om de hieruit voortvloeiende ziektes van het politieke stelsel òf te voorkomen òf te genezen. In Nederland werd de kans van slagen van de pacificatie-politiek verhoogd, omdat het ‘spel’ van de pacificatie-politiek werd gespeeld volgens een aantal politieke spelregels. Deze spelregels waren geen onderdeel van een alomvattende nationale consensus; ze waren vooral van toepassing op het gedrag van de politieke elites. Uitgedrukt in de terminologie van de theorie van de politieke cultuur behoorden deze spelregels tot de ‘role culture’ van de politieke leiders en niet tot de ‘mass culture’ (1). Zij bestonden uit algemene houdingen en instellingen tegenover de politiek en uit regels omtrent de werkwijze in de politieke besluitvorming; over de inhoud van het beleid zelf zwegen zij echter. Deze regels waren uiteraard geen formele, wettelijk voorgeschreven of vastgestelde regels. Ze kurnen echter worden afgeleid uit het gedrag van de politieke leiders in de pacificatie-periode, vooral gedurende perioden van politieke spanning en crisis (2).

De allerbelangrijkste spelregel van de pacificatie-politiek was dat de politiek juist helemaal niet als een spel mocht worden beschouwd. De politiek was voor de Nederlandse leiders, net als de oorlog voor Von Clausewitz, ‘ein ernstes Mittel für einen ernsten Zweck’ (3). Het was geen spel, maar een ernstige zaak. Het lijkt waarschijnlijk, dat deze houding gedeeltelijk voortkwam uit de traditie van Nederland als handelsland waar de zakenlieden, ook in politiek opzicht, lange tijd de toon aangegeven hebben. Hoe dan ook, de zakelijke Nederlandse politiek had een zeer gunstige invloed op de stabiliteit van het democratische stelsel.

1) G.A. Almond en S. Verba, The Civic Culture: Political Attitudes and Democracy in Five Nations (Princeton, Princeton University Press, 1963), blz. 29-31.
2) H. Daalder heeft baanbrekend werk verricht in dit opzicht, vooral in zijn oratie Leiding en lijdelijkheid in de Nederlandse politiek (Assen, Van Gorcum, 1964).
3) C. von Clausewitz, Vom Kriege (Bonn, Dümmlers Verlag, 1966), blz. 107.

http://www.dbnl.org/tekst/lijp001verz01_01/lijp001verz01_01_0010.php

====

'Politieke spelregels en omgangsvormen in de Tweede Kamer, 1866-1940'
http://www.ru.nl/facilitairbedrijf/@793120/pagina/

'De nieuwe spelregels van de politiek'
http://www.liberales.be/essays/ruttepopper

'Met minderheidskabinet veranderen politieke spelregels'
http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2686/Binnenland/article/detail/1030352/2010/10/07/Met-minderheidskabinet-veranderen-politieke-spelregels.dhtml

'Huidige politieke crisis toont failliet Nederlands kiesstelsel'
http://www.volkskrant.nl/vk/nl/10637/VK-Dossier-Verkiezingen-van-2012/article/detail/3248207/2012/04/29/Huidige-politieke-crisis-toont-failliet-Nederlands-kiesstelsel.dhtml

'In Memoriam Bart Tromp 1944-2007'
http://www.vn.nl/Standaard-Media-Pagina/In-Memoriam-Bart-Tromp-19442007.htm


Foto: Arend Lijphart spreekt over zijn werk (Foto: Sabine van der Eijk)

'Lezing Professor Lijphart in Leiden'
http://www.spilplaats.nl/content/images/stories/archiefdebat/jaargang21/editie2/elsaschrier2.pdf

'Constitutional Choices for New Democracies'
http://muse.jhu.edu/journals/jod/summary/v002/2.1lijphart.html

'Arend Lijphart on Sharing Power in Africa and the Future of Democracy'
http://www.theory-talks.org/2008/05/theory-talk-8.html

De commentaren zijn gesloten.