30-03-09

AIVD faalde rond Irak


Iraq2Kabinet beperkt openbaarmaking geheime stukken
Commissie-Davids onderzoekt rol van AIVD in Irakoorlog

DEN HAAG, maandag - De commissie-Davids stelt een diepgaand onderzoek in naar de onthullingen in De Telegraaf over het falende inlichtingenwerk van de geheime dienst AIVD voorafgaand aan de oorlog tegen Irak in 2003.

Dat bevestigt een woordvoerder van de commissie. "Wij nemen de berichtgeving, die we als zeer serieus beschouwen, onmiddellijk mee in ons onderzoek. De commissie kan naar aanleiding van de Telegraafreportage ook stukken opvragen bij de AIVD en betrokken ministeries." De commissie-Davids richt zich op de besluitvorming van het kabinet om politieke steun te verlenen aan de Amerikaans-Britse inval in Irak en is onlangs aan het werk gegaan. Uit de reportage in deze krant van afgelopen zaterdag bleek dat de AIVD het kabinet in de aanloop naar de oorlog op het verkeerde been heeft gezet door klakkeloos buitenlandse inlichtingenrapporten over te nemen.
De AIVD vertrouwde vooral op inlichtingen van de Britse collegadienst MI6 en meldde het eerste kabinet-Balkenende dat Irak beschikte over chemische en biologische wapens. De MI6-rapporten bleken later ondeugdelijk. Van eigen onderzoek of verificatie door de AIVD was destijds nagenoeg geen sprake, zo is naar voren gekomen tijdens zeer recente ambtelijke evaluaties.
Woensdag houdt de Tweede Kamer een spoeddebat over de commissie-Davids, omdat het kabinet volgens de oppositie de kennisname en openbaarmaking heeft beperkt van staatsgeheime stukken zoals AIVD-rapportages. GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema wil dat premier Balkenende voor het debat schriftelijk opheldering geeft over de onthullingen in De Telegraaf. De door het kabinet ingestelde commissie heeft via de eigen website al een 'behoorlijk aantal' tips binnengekregen, aldus de woordvoerder. "Daaruit is ons al gebleken hoezeer de kwestie-Irak leeft onder veel burgers."

De Telegraaf, ma 30 mrt 2009

10:32 Gepost door JaapjeJaap in Actualiteit | Permalink | Commentaren (1) | Tags: aivd faalde rond irak |  Facebook |

Commentaren

AIVD - Irak
De Telegraaf, za 28 mrt 2009
AIVD faalde rond Irak

DEN HAAG - EXCLUSIEF De AIVD blijkt in de aanloop naar de oorlog tegen Irak het kabinet op het verkeerde been te hebben gezet. De geheime dienst heeft klakkeloos buitenlandse inlichtingenrapporten overgenomen zonder de informatie te verifiëren.

Daardoor ontstond de indruk dat het regime van Saddam Hoessein de beschikking had over massavernietigingswapens. Volgens de AIVD ging het voornamelijk om chemische en biologische wapens. Wel werd steeds gerapporteerd dat Irak nog geen nucleaire wapens had. Dit is naar voren gekomen tijdens zeer recente ambtelijke evaluaties over de rol van de inlichtingendienst bij de besluitvorming van het kabinet om politieke steun te verlenen aan de oorlog. De onlangs ingestelde commissie-Davids gaat hier onderzoek naar instellen.
Spoeddebat

De Tweede Kamer houdt woensdag een spoeddebat over de commissie, omdat het kabinet volgens de oppositie de kennisname en openbaarmaking heeft beperkt van staatsgeheime stukken zoals AIVD-rapportages. De AIVD vertrouwde in 2002 en 2003 vooral op informatie van de Britse collegadienst MI6. Achteraf is in de zogeheten 'Butler Inquiry' duidelijk geworden dat de kwaliteit van de MI6-rapporten beneden alle peil was. De Britse collega's, die volgens de AIVD gelden als 'doorgaans betrouwbare bron', steunden te veel op de rapporten van derden. Ook MI6 liet na de bronnen zelf te toetsen.

Premier Balkenende heeft het steeds opgenomen voor de AIVD en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Hun commentaren op Amerikaanse en Britse rapporten waren volgens Balkenende "in het algemeen nuancerend van aard". Ook is volgens de premier steeds alle ontvangen informatie van partnerdiensten door AIVD en MIVD "zorgvuldig getoetst en gewogen".


door Jolande van der Graaf en Joost de Haas

-----------------

DEN HAAG - 'Tot op de bodem uitzoeken!' Dat harde signaal geeft een deel van de Tweede Kamer aan het kabinet-Balkenende, naar aanleiding van de onthullingen in De Telegraaf van gisteren over de twijfelachtige rol van de AIVD in de aanloop tot de invasie in Irak in 2003.

Uit de reportage bleek dat de AIVD het kabinet op het verkeerde been heeft gezet, door informatie van buitenlandse geheime diensten klakkeloos over te nemen.
"Ik begrijp dat we niet in alle landen zelf informatie kunnen vergaren, maar als de informatie volledig van andere diensten komt moet dat wel volstrekt duidelijk zijn. Het risico bestaat dat je als regering in een tunnel terechtkomt, waarin iedereen zich op dezelfde paar bronnen baseert," zegt VVD-leider Mark Rutte. Voor de liberalen is de Telegraafreportage extra aanleiding om een parlementaire enquête te willen. Die opvatting wordt gedeeld door Groenlinks, D66, SP en PVV.
Uitleggen
"Het kabinet heeft heel wat uit te leggen", stelt PVV-leider Geert Wilders. "Als dit soort informatie klopt is er nog meer reden om een totaal onafhankelijk onderzoek te laten doen, de onderste steen moet boven komen."
GroenLinks wil dat premier Balkenende al voor het spoeddebat van aanstaande woensdag over de commissie-Davids schriftelijk opheldering geeft. "Het verhaal is zo verontrustend, daar moet de minister-president op reageren", aldus GroenLinks-Kamerlid Femke Halsema. "Het is extra pijnlijk wanneer blijkt dat de informatie niet klopt", constateert D66-leider Alexander Pechtold. SP-Kamerlid Harry van Bommel is niet verrast.
"Men is gewoon te goedgelovig geweest, maar heeft dit nooit willen erkennen", aldus Van Bommel. "Dit zet het hele onderzoek op scherp." Ook ChristenUnie-fractievoorzitter Arie Slob vindt dat het kabinet 'opheldering moet geven'. Regeringspartijen CDA en de PvdA vinden dat de rol van de AIVD moet worden meegenomen in het Irak-onderzoek van de commissie-Davids.

De Telegraaf, 29.3.2009

-----------------

Blind vertrouwen

DEN HAAG - EXCLUSIEF Onder de grootste geheimhouding bezorgde een afgezant van de Britse ambassade op 25 september 2002 een stapeltje documenten bij het Torentje van premier Balkenende. 'For your eyes only' stond op de stukken, die rechtstreeks afkomstig waren uit Londen. Balkenende las hoe gevaarlijk Saddam Hoessein was volgens de Britten. De informatie werd later tegenover de premier volledig bevestigd door onze eigen AIVD. Nu - zes jaar na de oorlog tegen Irak - blijkt pas dat de AIVD voetstoots aannam dat de Britse informatie klopte, zonder te kunnen aangeven waarom.

Zo luidde destijds binnenskamers de kritiek van enkele topambtenaren op een notitie die Balkenende begin oktober 2002 ontving van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. Het hoofd van de AIVD, Sybrand van Hulst, stond in voor de betrouwbaarheid van de Britse inlichtingen.
Aspiraties

De stukken die Balkenende ontving na een telefoontje van zijn toenmalige ambtgenoot Tony Blair logen er niet om. Het regime van Saddam had nog steeds aspiraties om een atoombom te bouwen en beschikte in ieder geval over chemische en biologische wapens.
De top secret documenten vormden de onderbouwing van het zogeheten rapport-Blair, waarmee de weg werd gebaand voor militair optreden tegen Irak. Het met veel bombarie gepresenteerde rapport lanceerde de schokkende claim dat Saddam zelfs binnen 45 minuten massavernietigingswapens in stelling kon brengen.
De vraag die enkele topambtenaren achter gesloten deuren stelden, was waarom de AIVD toch zo'n vertrouwen had in de informatie waarmee de Britten op de proppen kwamen. Van eigen onderzoek of verificatie was nagenoeg geen sprake, stelden ze vast.
Dergelijke kritiek voert inmiddels de boventoon bij evaluaties, die in het diepste geheim hebben plaatsgevonden als het gaat om de handelwijze van de AIVD in de aanloop naar de Nederlandse steun voor de Amerikaans-Britse inval in Irak van maart 2003.
Balkenende heeft het in de kwestie-Irak steeds opgenomen voor de AIVD en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). De commentaren op Amerikaanse en Britse analyses waren volgens de premier "in het algemeen nuancerend van aard".
Ook is steeds alle ontvangen informatie van partnerdiensten door AIVD en MIVD "zorgvuldig getoetst en gewogen", aldus Balkenende eind vorig jaar in antwoord op een stroom vragen van de Eerste Kamer.
Uit de ambtelijke evaluaties blijkt iets anders: met name de AIVD nam veelal blindelings informatie over van de Britten zonder enige vorm van toetsing. Van oudsher heeft de dienst een zeer goede verhouding met de collega's in Groot-Brittannië. In inlichtingenjargon gelden de Britse MI6 (buitenlandse inlichtingendienst) en MI5 (binnenlandse veiligheidsdienst) dan ook als 'doorgaans betrouwbare bronnen'.
Zo ook in de periode dat het kabinet tot het besluit kwam om het militaire optreden tegen Irak politiek te steunen. De rol van de inlichtingendiensten komt aan de orde in het Irak-onderzoek van de onlangs door het kabinet ingestelde commissie onder leiding van Willibrord Davids, voormalig president van de Hoge Raad.
Besluitvorming

De commissie-Davids richt zich op de besluitvorming van het kabinet en wil onder andere weten welke informatie er bestond over massavernietigingswapens. In een zogeheten protocol voor de omgang met vertrouwelijke stukken blijken echter beperkingen te zijn opgenomen. Ministers kunnen hun veto uitspreken over de kennisneming en openbaarmaking van staatsgeheimen. En het kabinet krijgt voorinzage in het conceptverslag van de als onafhankelijk gepresenteerde commissie.
Centraal argument voor de Nederlandse steun aan de oorlog was volgens Balkenende de jarenlange weigering van Saddam om tot ontwapening over te gaan, zoals werd geëist in een reeks resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Volgens resolutie 1441 kreeg de Iraakse dictator een laatste kans; voortgaande weigering zou 'ernstige gevolgen' hebben.
Balkenende verwoordde de Nederlandse steun voor de oorlog zo tegenover het parlement: "Niet het bewijs van de aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak, maar de wederom gebleken onwil van het Iraakse regime om actief mee te werken aan de VN-wapeninspecties gaf voor de regering de doorslag."
Voor de Amerikanen en de Britten was militair ingrijpen gewettigd vanwege het gevaar dat Saddam vormde met zijn massavernietigingswapens (MVW). En Nederlandse bewindslieden lieten zich daar ook eigenlijk door leiden. Zo verklaarde toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer in september 2002: "Legitimatie voor optreden van de internationale gemeenschap ligt voor mij nagelvast in de kwestie van de massavernietigingswapens." En in een brief aan de Tweede Kamer van 18 maart 2003 meldde het kabinet kort voor de oorlog: "Alles wijst erop dat Irak nog steeds de intentie heeft zijn MVW-capaciteit te behouden, en bovendien die op een geschikt moment verder uit te bouwen."
Tijdens de ambtelijke evaluaties die in Den Haag zijn gehouden, mede ter voorbereiding van het onderzoek door de commissie-Davids, is naar voren gekomen dat het kabinet toch ook door onze inlichtingendiensten op het verkeerde been is gezet.
In lijn met de buitenlandse diensten werd steeds door zowel AIVD als MIVD gemeld dat Irak geen nucleaire wapens had. Althans nog niet. Want er werd volgens een rapportage van de AIVD vermoedelijk wel gewerkt aan de bouw van ultracentrifuges voor de aanmaak van hoogverrijkt uranium.
Atoomwapens

De dienst sloeg ook alarm over pogingen om in Nederland goederen te verwerven voor gebruik in een atoomwapenprogramma. Als verdachte gold daarbij een bedrijf in Putten dat diverse orders had ontvangen van een firma in Jordanië. De zaak werd in de loop van 2002 aangemeld bij justitie. Het betreffende bedrijf is later, in 2005, vrijgesproken omdat er geen aanwijzingen waren dat de geëxporteerde goederen daadwerkelijk in Irak waren terechtgekomen.
In een reeks AIVD-berichten van 2002 ging de dienst ervan uit dat Saddam nog een paar jaar nodig zou hebben voor de productie van een kernwapen. Voorwaarde was wel dat het regime aan de benodigde splijtstoffen kon komen. Irak had volgens de AIVD al voldoende kennis en de technologie in huis. De MIVD hield het op een periode van vijf tot zeven jaar voor de bouw van een eenvoudig nucleair wapen.
Beide diensten baseerden zich bij die inschattingen voornamelijk op gegevens van buitenlandse collega's. Dat gold ook voor de vraag of Saddam chemische en biologische wapens had.
De AIVD meldde dat Irak kon beschikken over een behoorlijk arsenaal aan biologische wapens, al was een deel waarschijnlijk verouderd.
Minister De Hoop Scheffer kreeg van de AIVD te horen dat Irak de productie van biologische wapens binnen relatief korte tijd weer op gang kon brengen. De MIVD schatte die periode in op enkele maanden. Opnieuw was alle informatie hierover afkomstig van buitenlandse diensten.
Over de aanwezigheid van chemische wapens bestond maar weinig twijfel. Volgens de AIVD bezat Irak zo'n honderd ton aan chemische strijdmiddelen, waaronder enkele tientallen tonnen van het zenuwgas VX. De MIVD had het zelfs over honderden tonnen aan chemische wapens, waarvan een deel nog was overgebleven uit de Golfoorlog van 1991. Alweer werden buitenlandse diensten als voornaamste bron gebruikt.
Ook was Saddam nog steeds actief bezig met het ontwikkelen van langeafstandsraketten, aldus de AIVD in een bericht aan Buitenlandse Zaken medio 2002. Een paar maanden later wendde de dienst zich met een opzienbarend verhaal tot een internationaal samenwerkingsverband tegen verspreiding van massavernietigingswapens.
De AIVD meldde dat Irak de beschikking had over onbemande vliegtuigjes voor het verspreiden van chemische of biologische wapens. Die informatie was overgenomen van de Amerikanen, die later zelf toegaven dat er helemaal niets van klopte.
Pijnlijk

Pijnlijk genoeg is inmiddels gebleken dat in sommige gevallen zelfs niet meer is na te gaan waar allerlei meldingen in rapportages van de AIVD op gebaseerd waren.
De commissie-Davids buigt zich in de komende maanden over het werk van het Nederlandse inlichtingenapparaat. Zowel in de VS als in Groot-Brittannië is het optreden van de geheime diensten achteraf scherp bekritiseerd door onderzoekscommissies.
Zo liet de zogeheten Butler Inquiry geen spaan heel van de kwaliteit van de Britse inlichtingen. MI6 steunde voor zijn informatie te veel op de rapporten van derden over massavernietigingswapens, zonder zelf grondig de daarin vermelde bronnen te verifiëren.
In de VS oordeelde de Congrescommissie Silberman-Robb hard over het falen van de Amerikaanse diensten. Voormalig CIA-directeur George Tenet stak de hand in eigen boezem. In zijn memoires gaf hij een opmerkelijke verklaring voor de missers.
"We zaten ernaast, deels omdat de waarheid zo ongeloofwaardig was. De CIA kende genoeg landen die werkten aan massavernietigingswapens en alles deden om dat te verhullen. We hadden geen enkele ervaring met een land dat die wapens niet bezat, maar wel deed alsof."

door Jolande van der Graaf en Joost de Haas
De Telegraaf, 28.3.2009

-----------------

Onderzoeksjournalisten helpen Davids handje

HILVERSUM - Onderzoeksjournalisten steken de commissie-Davids, die de Nederlandse besluitvorming rond de invasie in Irak onderzoekt, de helpende hand toe. Donderdag overhandigen ze Willibrord Davids de resultaten van zes jaar onderzoeksjournalistiek naar de Nederlandse rol bij de oorlog in Irak.

Volgens Huub Jaspers van het VPRO-radioprogramma Argos kan Davids zijn voordeel doen met het dossier omdat de vragen waarop hij een antwoord moet zien te vinden, ook onderwerp van journalistiek onderzoek zijn geweest. Het gaat dan onder meer om de juridische onderbouwing van de Nederlandse steun en de vraag welke informatie daarbij een rol heeft gespeeld.
Davids ontvangt een chronologisch overzicht van alle publicaties met daarbij alle publicaties zelf, zowel van de publieke en commerciële omroep als van de schrijvende pers. Zijn commissie zal dan volgens Jaspers gemakkelijker voorvallen na kunnen trekken die door onderzoeksjournalisten zijn gemeld, zoals Nederlandse militaire betrokkenheid bij de oorlog in Irak.
Overigens benadrukte minister voor Ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders zaterdag in het radioprogramma TROS Kamerbreed dat de commissie alle documenten van de overheid kan inzien. Defensiedeskundige Ko Colijn had gesteld dat dit belemmerd wordt door een informatieprotocol dat de commissie heeft ondertekend. Maar dat heeft volgens Koenders niets met geheimhouding te maken. „Er is geen enkele poging van de Nederlandse regering om iets geheim te houden. Dat zou ook niet goed zijn.”
Woensdag houdt de Tweede Kamer een spoeddebat over het informatieprotocol. GroenLinks-leider Femke Halsema wil voor dit debat nog een brief van het kabinet over berichtgeving in De Telegraaf van zaterdag. Daarin staat dat de inlichtingendienst AIVD het kabinet op het verkeerde been heeft gezet bij de besluitvorming over Irak door klakkeloos buitenlandse inlichtingen over te nemen.

De Telegraaf, 28.3.2009

-----------------

Davids: Irak-onderzoek niet aan banden

ROTTERDAM - Er is geen sprake van dat de onafhankelijkheid van de onderzoekscommissie Irak in het geding is of dat de commissie zich aan banden laat leggen. Hoogstens kan de openbaarheid van staatsgeheime stukken beperkt worden. Dat zei Willibrord Davids, voorzitter van de commissie die de Nederlandse besluitvorming rond de invasie in Irak onderzoekt, donderdag in een reactie op uitlatingen van defensiedeskundige Ko Colijn.

Die meent dat het werk van de commissie beperkt wordt door een informatieprotocol dat mede door Davids is ondertekend. Volgens Colijn krijgt de commissie minder dan volledige toegang tot informatie, omdat het kabinet kan besluiten staatsgeheime stukken niet te overhandigen. Maar Davids heeft als commissievoorzitter altijd recht op vertrouwelijke inzage. „Ik krijg in elk geval alles te zien”, zegt Davids. GroenLinks wil een spoeddebat met premier Jan Peter Balkenende over de zaak.
Het protocol baart Davids geen zorgen. Dergelijke afspraken waren ook opgesteld bij eerdere commissies zoals de commissie-Van den Haak, die onderzoek deed naar de beveiliging van Pim Fortuyn. „Het onderzoek legt ons niet aan banden. Ik ben ervan overtuigd dat een beperking van de weergave van staatsgeheime stukken op zich onze conclusies niet hoeft te beïnvloeden.”
Davids acht het normaal dat materiaal van buitenlandse inlichtingendiensten alleen gebruikt kan worden met instemming van die buitenlandse dienst. Davids: „Daar ontkom je eigenlijk niet aan. Dat zou overigens ook gelden bij een parlementaire enquête.”
Ook de inzage die het kabinet wil voor uiteindelijke publicatie van het rapport slaat volgens Davids louter op de staatsgeheime stukken, en niet op de onafhankelijke conclusies en bevindingen van de commissie. Als het kabinet een document niet vrijgeeft voor de openbaarheid, kan Davids het in geheime bijlagen opnemen. „Maar dat zal wat mij betreft minimaal blijven.”
De commissieleden zijn momenteel bezig zich in te lezen in de materie. Binnenkort rondt de AIVD de screening af van alle commissieleden. Als de dienst het groene licht geeft voor alle commissieleden, kunnen zij beginnen aan het bestuderen van (staats-)geheime documenten. De commissie heeft nog geen mensen gehoord.

De Telegraaf, 26.3.2009


Gepost door: Yves | 30-03-09

De commentaren zijn gesloten.