22-03-09

'Sorry' is een moeilijk woord voor justitie


justitiuAdvocaten en ombudsman willen meer excuses en vergoeding van overheid voor inbreuk op leven na onterechte arrestatie

Onschuldigen die worden aangehouden op verdenking van terreur , kunnen schade claimen. Maar wat als een gezin weg wil uit het huis waar het is aangehouden?

Amsterdam 21 maart. Excuses krijgen ze niet, de zeven ex-verdachten uit Amsterdam die met geweld werden aangehouden na een anoniem telefoontje over terreurdreiging bij meubelwinkel Ikea. Wel nazorg. Een expert van de politie zal de schade komen opnemen. Er komt een gesprek met de burgemeester, de korpsbeheerder en de hoofdofficier van justitie in Amsterdam.

De maatregelen werden donderdag bekendgemaakt, nadat de hele week druk is uitgeoefend op burgemeester Cohen om excuses aan te bieden – door advocaten, raadslieden en, last but not least, de Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer.

Advocate Britta Böhler noemt de nazorg „een stap in de goede richting”. Bij eerdere zaken waar zij mee te maken had, ging het er anders aan toe. Haar kantoor vertegenwoordigde het gezin in de Utrechtse Bucheliusstraat, waar de politie in 2004 binnenviel. Er zouden explosieven in huis zijn, maar die werden niet gevonden. Het gezin kreeg een vergoeding voor de dagen dat ze hadden vastgezeten. Dat is standaard. Het vergoed krijgen van de overige schade, materieel en immaterieel, is veel lastiger, zegt Böhler: „Dat is zeker geen automatisme, zoals Fred Teeven (Kamerlid VVD, red.) onlangs in Nova suggereerde.”

Soms lukt het een kapotte bril of een misgelopen rijexamen vergoed te krijgen via de raadkamer van de rechtbank. Die beslist ook over de toekenning van de standaardvergoeding voor detentiedagen. Maar de rechtbank doet zelf geen onderzoek. Als het niet glashelder is hoe groot de schade is en wie haar heeft veroorzaakt, moet de gang naar de civiele rechter worden gemaakt. Dat kost geld en tijd. Bovendien moet de benadeelde partij zelf aantonen dat geleden schade voortkomt uit de aanhouding. „Je kunt je voorstellen”, zegt Böhler, „dat zo’n gezin wil verhuizen omdat ze gestigmatiseerd zijn in de buurt. Daar zou ook geld voor moeten zijn.”

Zelf actie

Als je schade hebt geleden, zegt Monique Corten van het Parket Generaal, moet je in beginsel „zelf actie ondernemen”, maar het OM neemt niettemin regelmatig zelf het initiatief als er een evidente fout is gemaakt. Vaak ligt de zaak niet zo helder, zegt Corten. „Het duurt lang voordat je met zekerheid kunt zeggen dat iemand niets met een zaak te maken heeft. Zolang het onderzoek duurt, kan er een onverwachte wending komen – bijvoorbeeld nieuw belastend bewijs. Maar Böhler vindt het onzin om steeds maar te wachten. „Als zich nieuwe feiten voordoen, bekijk je dat dan weer.”

Op het ministerie van Justitie wordt gewerkt aan een wetsvoorstel dat het makkelijker moet maken schade te verhalen die is ontstaan na politie- of justitieoptreden. De hoop is dat claims sneller kunnen worden afgehandeld. Een woordvoerder van het ministerie verwacht dat het wetsvoorstel dit jaar aan de ministerraad zal worden voorgelegd.

Maar is zo’n loket een oplossing voor iemand die ten onrechte is beschuldigd van het voorbereiden van een bomaanslag? Terrorismezaken, zeggen advocaten, hebben een buitensporig grote impact op hun cliënten. Niet alleen vanwege de ernst van de beschuldiging, maar ook door de media-aandacht die volgt op het persbericht dat een aanslag is verijdeld.

Soms, vertelt Rick van Amersfoort van onderzoeksbureau Jansen en Janssen, is er niet eens een aanhouding voor nodig om iemands leven op zijn kop te zetten. Hij noemt het voorbeeld van een bedrijfsleider die bezoek kreeg van de AIVD. De inlichtingendienst wilde hem informeren over een van zijn werknemers – een moslim. De baas besloot meteen het zekere voor het onzekere te nemen en ontsloeg de werknemer.

Nooit

Böhler vertelt dat ze nog „nooit” heeft meegemaakt dat Justitie excuses heeft gemaakt na een onterechte aanhouding. „En ik ken ook niemand die dat heeft meegemaakt”.

Volgens de Nationale Ombudsman, Alex Brenninkmeijer, legt de overheid ten onrechte een verband tussen het maken van excuses en het erkennen dat de overheid fout heeft gehandeld. „Je kunt zeggen: ‘de aanhouding was rechtmatig, maar ik realiseer me dat het een buitengewoon aangrijpende gebeurtenis is geweest en daarvoor bied ik excuses aan’.”

Advocaten leggen liever de nadruk op de rehabilitatie. Justitie zou duidelijker moeten uitspreken dat voormalige verdachten onschuldig zijn. Elvira Devis verdedigde ‘Mo’, die vorig jaar zeventien dagen vast zat wegens een vermeende aanslag in Rotterdam, zonder dat daarvoor bewijs werd gevonden. Devis begrijpt dat de overheid moet handelen als er gevaar dreigt. Maar haar cliënt loopt inmiddels bij het Riagg. „Als je ziet hoe verstrekkend de verdenking van terrorisme is, dan snap je hoe belangrijk het is dat die verdenking wordt ontkracht”, zegt Devis. „Tenminste, als je wil dat die mensen nog iets van een toekomst hebben.”

Steven Derix en Merel Thie
22 maart 2009

Bron: http://www.nrc.nl/binnenland/article2188736.ece/

De commentaren zijn gesloten.